Εξέταση αίματος μπορεί να εντοπίζει την άνοια χρόνια πριν τη συμβατική διάγνωση

Μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να εντοπίσει τον κίνδυνο άνοιας χρόνια πριν εμφανιστούν τα πρώτα σοβαρά συμπτώματα, σύμφωνα με νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας (UEA). Οι αλλαγές σε συγκεκριμένες χημικές ουσίες στο αίμα, αλλά και στο μικροβίωμα του εντέρου, συνδέονται με τα πρώιμα στάδια γνωστικής έκπτωσης, κάτι που μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία νέων τεστ.

Η έρευνα επικεντρώθηκε σε 150 άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών, τα οποία χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: υγιείς, άτομα με υποκειμενική γνωστική έκπτωση (όταν κάποιος αισθάνεται ότι ξεχνάει, χωρίς όμως να καταγράφεται πρόβλημα σε τεστ) και άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή, μια κατάσταση που θεωρείται πρόδρομος της άνοιας. Οι επιστήμονες ανέλυσαν δείγματα αίματος και κοπράνων, προσπαθώντας να εντοπίσουν βιολογικά «σήματα» που προηγούνται της διάγνωσης.

Οι ουσίες-κλειδιά

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ήδη από τα πρώτα στάδια της γνωστικής αλλαγής, παρατηρούνται εμφανείς αλλαγές σε μεταβολίτες (μικρά χημικά μόρια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό του οργανισμού). Πολλά από αυτά συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία των βακτηρίων του εντέρου, ενισχύοντας την υπόθεση ότι το λεγόμενο «άξονας εντέρου-εγκεφάλου» παίζει καθοριστικό ρόλο στην υγεία του εγκεφάλου.

Συνολικά εντοπίστηκαν 33 διαφορετικοί μεταβολίτες, με ιδιαίτερη έμφαση σε ουσίες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό της τρυπτοφάνης, τα χολικά οξέα και ενώσεις όπως το TMAO και τα παράγωγα της κρεσόλης. Ωστόσο, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι δεν είναι ένας μόνο δείκτης που κάνει τη διαφορά, αλλά ο συνδυασμός πολλών παραμέτρων.

Για τον λόγο αυτό, χρησιμοποίησαν μοντέλα μηχανικής μάθησης, βασισμένα σε έξι βασικούς μεταβολίτες του αίματος, ώστε να προβλέψουν σε ποια κατηγορία ανήκει κάθε συμμετέχων. Τα μοντέλα αυτά πέτυχαν ακρίβεια έως και 79% στη διάκριση μεταξύ υγιών ατόμων και όσων είχαν ήπια γνωστική διαταραχή, ενώ η συνολική προγνωστική ικανότητα θεωρείται ιδιαίτερα ενθαρρυντική για τόσο πρώιμο στάδιο.

Μια ασθένεια που ξεκινάει από τη νεότητα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι αλλαγές αυτές φαίνεται να ξεκινούν ακόμη και όταν το άτομο απλώς αισθάνεται ότι «κάτι δεν πάει καλά» με τη μνήμη του, πριν υπάρξει αντικειμενική επιβεβαίωση από ιατρικά τεστ. Αυτό υποδηλώνει ότι οι βιολογικές διεργασίες που οδηγούν στην άνοια αρχίζουν πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.

Παράλληλα, οι ερευνητές εντόπισαν σαφή σύνδεση μεταξύ των μεταβολιτών στο αίμα και της σύνθεσης του μικροβιώματος του εντέρου. Συγκεκριμένα, 33 χημικές ουσίες συσχετίστηκαν με 69 διαφορετικά είδη βακτηρίων, δείχνοντας ότι οι αλλαγές στο έντερο μπορεί να επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Από τους μεταβολίτες που μελετήθηκαν, πέντε φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη γνωστική λειτουργία. Ορισμένοι, όπως η χολίνη και η ινδόλη-3-προπιονικό οξύ, μειώνονται όσο προχωρά η γνωστική έκπτωση, ενώ άλλοι, όπως το ινδοξύλιο-θειικό οξύ και το κινουρενικό οξύ, αυξάνονται. Οι μεταβολές αυτές παραμένουν σημαντικές ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η διατροφή και η γενική κατάσταση υγείας.

Τι σημαίνει η ανακάλυψη για το μέλλον

Οι προοπτικές είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν, μια απλή εξέταση αίματος θα μπορούσε στο μέλλον να λειτουργεί ως εργαλείο έγκαιρου εντοπισμού του κινδύνου, επιτρέποντας πιο γρήγορη παρέμβαση. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει αλλαγές στη διατροφή, βελτίωση του τρόπου ζωής ή ακόμη και στοχευμένες θεραπείες που επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου.

Η νέα μελέτη ενισχύει επίσης το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον ρόλο του εντέρου στην υγεία του εγκεφάλου, ανοίγοντας τον δρόμο για νέες στρατηγικές πρόληψης που δεν περιορίζονται μόνο στα φάρμακα, αλλά περιλαμβάνουν και τη διατροφή και τον τρόπο ζωής.